Ինչպես աշխատել Մաքսային միության պայմաններում՝ բելառուսական քաղաքացիական հասարակության փորձը. Վլադ Վյալիչկա

Հայաստանի քաղաքացիական հասարակությունը միշտ էլ աշխատել է բավականին բարդ պայմաններում, հատկապես եթե համեմատենք կայացած ժողովրդավարական երկրներում առկա պայմանների հետ: Սակայն, ետխորհրդային որոշ երկրների համեմատությամբ Հայաստանում իրավիճակը նախընտրելի էր: Այս առումով, Հայաստանի որոշումը՝ անդամակցել Մաքսային միությանը առաջացրել է որոշակի մտավախություններ: Բոլորին հայտնի է, որ Մաքսային միության երկրներում՝ Բելառուսում, Ղազախստանում և Ռուսաստանում հասարակական կազմակերպությունների և ոչ-ֆորմալ ակտիվիստների գործունեության համար առկա են մեղմ ասած յուրահատուկ պայմաններ: Կա մտավախություն, որ այդ երկրների իշխանությունների “կոշտ” վերաբերմունքը քաղաքացիական հասարակության հանդեպ կարող է ազդել նաև ներհայաստանյան գործընթացների վրա, առավել ևս, որ սեպտեմբերի 3-ից հետո Հայաստանի իշխանությունների համար եվրոպական չափանիշներին համապատասխանելն այլևս առաջնահերթ կարևորություն ունեցող խնդիր չէ:

Այս առումով Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության համար կարևոր է Մաքսային միության երկրների քաղաքացիական հասարակությունների փորձը: Հատկապես հետաքրքիր է Բելառուսի փորձը, քանի որ Բելառուսը, Մաքսային միության անդամ լինելով, միաժամանակ նաև Արևելյան Գործընկերության մասնակիցներից է: Բելառուսական քաղաքացիական հասարակության փորձի մասին զրուցեցինք “Եվրա-Բելառուս” միջազգային կոնսորցիումի ղեկավար Վլադ Վյալիչկայի հետ:

Advertisements

Հայաստանին պետք չէ նոր Գյուլիստանի պայմանագիր, ո՜չ Ռուսաստանի, ո՜չ էլ Եվրոպայի հետ. քաղաքագետ Երվանդ Բոզոյան

Այս տարվա քաղաքական աշունը գրեթե համընկավ օրացույցային աշնան հետ. այն սկսվեց սեպտեմբերի երեքի հայտարարությամբ և ավարտվեց դեկտեմբերի երկուսի Վլադիմիր Պուտինի այցով: Նոյեմբերի վերջին էլ կայացավ Վիլնյուսի գագաթաժողովը և ակնհայտ դարձավ, որ Հայաստանի դեպքում “և՜,և՜ ” սկզբունքի իրականացման վերջին հույսերը հօդս ցնդեցին: Արդյո՞ք այս զարգացումներն անխուսափելի էին: Արդյո՞ք հնարավոր էր այլ ճանապարհ: Որքանո՞վ ճիշտ էր Հայաստանի վարած քաղաքականությունն այդ ժամանակահատվածում: Եվ ի՞նչ իրավիճակում է հայտնվել Հայաստանն այսօր, ի՞նչ նոր հնարավորություններ և վտանգներ են առաջ գալիս այս նոր իրավիճակում:

Հայաստան-ԵՄ և Հայաստան-Ռուսաստան հարաբերություններում առկա իրավիճակի մասին իր տեսակետները ներկայացնում է քաղաքագետ Երվանդ Բոզոյանը:

Մաքսային միությունը և հայ-ռուսական հարաբերությունները, հայացք Ռուսաստանից. քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնով

Մաքսային միության հնարավոր անդամակցության մասին քննարկումները Հայաստանում շարունակվում են և այս քննարկումներում առանցքային են Ռուսաստանի դերին վերաբերող հարցերը: Ակնհայտ է, որ Հայաստանի անդամակցության խնդիրը կապված է Ռուսաստանի արտաքին քաղաքական օրակարգի հետ, և Մաքսային Միության մյուս անդամները` Բելառուսը և Ղազախստանն այս հարցում ընդամենը արձագանքում էին Ռուսաստանից եկող նախաձեռնությանը: Արդյո՞ք Ռուսատանն իրապես շահագրգռված է Հայաստանի` Մաքսային միությանն անդամակցությամբ, թե պարզապես Հայաստանին` Արևմուտքից հեռու պահելու խնդիր է դրված: Ի՞նչ չափով է Ռուսաստանի համար ընդունելի լինելու շարունակվող համագործակցությունը Հայաստանի և Արևմուտքի, մասնավորապես Եվրամիության հետ: Վերջապես, ի՞նչպես է հնարավոր իրականություն դարձնել Ռուսաստանի գլխավորությամբ նախաձեռնվող ինտեգրացիոն նախագիծը, եթե Ռուսաստանի ներսում օր օրի ուժեղանում է այլատյացությունը նախկին խորհրդային երկրների բնակիչների հանդեպ (դրա վառ վկայությունն էին վերջրես Մոսկվայի արվարձան Բիրյուլյովոյում տեղի ունեցած դեպքերը):

Այս հարցերի շուրջ զրուցել ենք ռուսաստանցի քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովի հետ:

Պետք չէ շահարկել Արցախի գործոնը` սեփական որոշումները հիմնավորելու համար. Մասիս Մայիլյանը Մաքսային Միության և Ղարաբաղի հիմնախնդրի մասին

Վերջին շրջանում առավել հաճախ են դարձել քննարկումները, որոնցում Արցախի հիմնախդնիրը կապվում է Մաքսային միության շուրջ տեղի ունեցող զարգացումների հետ: Մաքսային միությանը միանալու որոշումը հիմնավորվում էր, ի թիվս այլ գործոնների, անվտանգության գործոնով, այսինքն անուղղակիորեն` ղարաբաղյան խնդրի առկայությամբ: Իրավիճակն էլ ավելի խճճվեց Մինսկի հանդիպումից հետո, որի ժամանակ ղարաբաղյան հիմնախնդիրը շոշափվեց, այսպես ասենք, Հայաստանի համար ոչ նպաստավոր համատեքստում:

Այսօր Ռուսաստանի կողմից, կարծես թե, փորձ է արվում` սրբագրել Մինսկում հնչած ոչ-հայանպաստ ձևակերպումները: Այսպես, Երևան այցելած Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի կոլեգիայի նախագահ  Վիկտոր Խրիստենկոն հայտարարեց, որ Թուրքիան չի պատրաստվում մտնել Մաքսային Միություն (ինչի մասին Մինսկում հայտարարել էր Ղազախաստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբայեվը), ինչպես նաև նշեց, որ միայն Մաքսային Միության երկրների կարծիքն է հաշվի առնվելու` Հայաստանի ընդունման հարցում (Մինսկում Բելառուսի նախագահ Լուկաշենկոն նշել էր, որ պետք է հարցնել նաև Ադրբեջանի կարծիքը): Խրիստենկոն անգամ ավելացրեց, որ  Մաքսային Միությունը դրական կարող է անդրադառնալ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացի վրա: Այնուամենայնիվ, այն հարցը, թե ինչպես կազդի Հայաստանի մասնակցությունը “եվրասիական” ինտեգրման գործընթացին Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ընթացող գործընթացների վրա, շարունակում է բաց մնալ:

Այն մասին, թե ինչպես են այս հարցը դիտարկում Արցախում, զրուցեցինք Լեռնային Ղարաբաղի Արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հանրային խորհրդի նախագահ Մասիս Մայիլյանի հետ:

Մոլդովան ընտրում է Եվրամիությունը` չնայած ճնշումներին. մոլդավացի լրագրող Պետրու Մակովեյ

Մինչև սեպտեմների 3-ը Արևելյան Գործընկերության երկրներից եվրաինտեգրման առաջատար էին համարվում Հայաստանը, Վրաստանը և Մոլդովան: Այժմ Մոլդովան շարունակում է ընթացքը դեպի ԵՄ հետ ասոցացման համաձայնագիրի նախաստորագրում: ԵՄ կարծես լուրջ խնդիրներ չի տեսնում այդ առումով, ի տարբերություն օրինակ ՈՒկրաինայի: Փոխարենը Մոլդովայի շարժումը դեպի ԵՄ  այնքան էլ դուր չի գալիս Ռուսաստանին: Մոլդովայի ներսում ևս չկա միանշանակ կարծիք, թեև մեծամասնությունը, կարծես, աջակցում է իշխանությունների եվրոպական կողմնորոշմանը: Վերջերս Քիշնևում տեղի ունեցավ հուժկու ցույց` ի պաշտպանություն եվրաինտեգրման: Ընդդիմադիր կոմունիստները պատրաստվում են այսօր  պատասխան ցույց անցկացնել` եվրաինտեգրման դեմ: Եվրաինտեգրման հարցում Մոլդովայի դիրքորոշման մասին զրուցեցինք մոլդավացի լրագրող, Մոլդովայի անկախ մամուլի ասոցիացիայի գործադիր տնօրեն Պետրու Մակովեյի հետ:

Մակովեյի խոսքերով Հայաստանի իշխանությունների որոշումը` անդամակցել Մաքսային միությանը որոշակի հիասթափություն առաջացրեց Մոլդովայում` եթե ոչ պաշտոնական մակարդակով (Հայաստան-Մոլդովա հարաբերությունները բնականաբար չեն տուժի և համագործակցությունը կշարունակվի, ասում է փորձագետը), ապա առնվազն լրագրողների և քաղաքացիական հասարակության շրջանում: Մոլդովայում, ինչպես ասում է Մակովեյը, կա վճռականություն` շարունակելու գործընթացը: Այնտեղ, ըստ Մակովեյի, չեն դիտարկում Ասոցացման համաձայնագիրը որպես հակառուսական քայլ, սակայն պատրաստ են դիմակակել հնարավոր ճնշումներին: Ավելին, Մակովեյի կարծիքով, նախկինում Ռուսաստանի կողմից տնտեսական պատժամիջոցները հակառակ արդյունքն են տվել, քանի որ այժմ աճել է Մոլդովայի արտահանումը դեպի այլ շուկաներ, և տնտեսության կախվածությունը ռուսական շուկայից զգալիորեն թուլացել է:

Տեր-Պետրոսյանի առաջարկի էությունն այն է, որ երեք նախագահները դուրս գան ասպարեզից. քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանը ներքին քաղաքական իրավիճակի մասին

Սեպտեմբերի 3-ին արված` Հայաստանի Մաքսային միությանը միանալու ցանկության մասին հայտարարությունից հետո թվում էր, թե քաղաքական անդորրը Հայաստանում պետք է խախտվի` իր տեղը զիջելով բուռն քննարկումների Հայաստանի կողմից կատարված ընտրության վերաբերյալ: Իհարկե, որոշակի բանավեճ տեղի ունեցավ, որոշ կուսակցություններ քննադատեցին նախագահի արտաքին քաղաքական կուրսը, սակայն ընդհանուր առմամբ ստեղծվել էր այն տպավորությունը, որ քաղաքական ուժերի խոստացած “թեժ աշունը” այդպես էլ չի գալու:

Եվ ահա, այժմ կարծես իրավիճակը սկսել է փոխվել: Այս անգամ ներքին քաղաքական խմորումներն ակտիվացան Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի մինսկյան նիստից հետո, որն աչքի ընկավ Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի հակասական հայտարարությամբ և ռուսական OPT հեռուստաալիքի տարօրինակ նյութով: Նախ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականի կոչով հանդես եկավ Արցախի խորհրդարանի պատգամավոր Վահան Բադասյանը, ինչը բավականին ուշագրավ է, քանի որ Արցախում սովորաբար խուսափում են ՀՀ իշխանությունների բացահայտ քննադատությունից: Ապա, Հայ ազգային կոնգրեսի առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հանդես եկավ հոդվածով, որով ևս պահանջեց Սերժ Սարգսյանի հրաժարականը: Ընդ որում, Տեր-Պետրոսյանը նաև նշում էր, որ հրաժարականի դեպքում ինքը չի առաջադրվելու իբրև նախագահի թեկնածու, և, բացի այդ, առաջարկում էր, որ խորհրդարանը Սերժ Սարգսյանին տրամադրվի անձնական անվտանգության և գույքի անձեռնխելիության երաշխիքներ:

Ինչպե՞ս պետք է մեկնաբանել այս ամենը: Որքա՞նով են այս ներքին քաղաքական զարգացումները պայմանավորված արտաքին խնդիրներով և կարող են արդյո՞ք դրանք ազդել մեր երկրի առջև կանգնած արտաքին քաղաքական մարտահրավերների վրա: Այս ամենի մասին զրուցում ենք քաղաքագետ, Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնի (ՌԱՀՀԿ) տնօրեն Մանվել Սարգսյանի հետ:

Վրաստանի արտաքին քաղաքականությունը չի փոխվի՝ անկախ ընտրությունների արդյունքից. քաղաքագետ Գիորգի Մճեդլիշվիլի

Սեպտեմբերի 3-ի հայտարարությունը անակնկալ էր ոչ միայն Հայաստանի հասարակության, այլև մեր հարևանների համար: Թերևս ամենից շատ այն քննարկվում էր Վրաստանում, ինչը միանգամայն հասկանալի էր՝ հաշվի առնելով Վրաստանի և Ռուսաստանի մեղմ ասած բարդ հարաբերությունները: Մաքսային Միության և Հայաստանի թեման նաև բավականին ակտիվ սկսեց արծարծել Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին: Բավական է հիշել նրա աղմկահարույց ելույթը ՄԱԿ-ում կամ նրա վերջերս արված հայտարարությունը՝ Վրաստանի հնարավոր “հայկականացման” վերաբերյալ: Վարչապետ Բիձինա Իվանիշվիլիի կողմնակիցները ավելի զուսպ են արտահայտվում Մաքսային միության հարցով, սակայն նրանք ևս պնդում են, որ վճռականորեն շարունակելու են Վրաստանի եվրաինտեգրման գործընթացը: Ինչպես գտնում են քաղաքագետները, Սաակաշվիլիի հայտարարությունները կապված են նաև Վրաստանի ներքին քաղաքական խնդիրների, մասնավորապես հոկտեմբերի 27-ին կայանալիք նախագահական ընտրությունների հետ, որոնցում հաղթանակի հիմնական հավակնորդ համարվում է Իվանիշվիլիի կողմնակից Գիորգի Մարգվելաշվիլին:

Այս ամենի մասին զրուցում ենք վրացի քաղաքագետ, Մեծ Բրիտանիայի միջազգային հարաբերությունների թագավորական ինստիտուտի (Չաթամ հաուս) հրավիրված հետազոտող Գիորգի Մճեդլիշվիլիի հետ: